Hoeveel procent belasting over ongerealiseerde winst?

Over ongerealiseerde winst betaalt u in Nederland geen belasting. Dit principe geldt voor inkomstenbelasting in box 1 en box 2, waarbij winsten pas fiscaal erkend worden bij realisatie, zoals de verkoop van aandelen of vastgoed. Voor de inkomstenbelasting in box 3 is de situatie echter complexer, aangezien ongerealiseerde vermogenswinsten en -verliezen sinds een arrest van de Hoge Raad van 29 november 2024 wel meetellen bij het bepalen van het werkelijke rendement.

Het uitgangspunt in het Nederlandse belastingrecht is dat winsten en verliezen pas in aanmerking worden genomen voor de belastingheffing op het moment dat ze daadwerkelijk worden gerealiseerd. Dit betekent dat zolang u bijvoorbeeld aandelen bezit die in waarde zijn gestegen, u over die waardestijging nog geen belasting betaalt. De belastingplicht ontstaat pas wanneer u deze aandelen verkoopt en de winst definitief is. Netto ongerealiseerde waardestijgingen of -dalingen worden niet opgenomen in het belastbaar inkomen totdat ze gerealiseerd zijn. Dit geldt voor inkomsten uit werk en woning (box 1) en voor inkomen uit aanmerkelijk belang (box 2).

De situatie in box 3 (sparen en beleggen) is sinds recente ontwikkelingen genuanceerder. Hoewel ongerealiseerde vermogenswinsten traditioneel niet meetelden voor de heffing in box 3, heeft een arrest van de Hoge Raad van 29 november 2024 hier verandering in gebracht. Dit arrest bepaalt dat ongerealiseerde vermogenswinsten en -verliezen wel meetellen bij het bepalen van het werkelijke rendement in box 3. Dit heeft grote gevolgen, aangezien de Belastingdienst vanaf 2026 de box 3-heffing baseert op dit werkelijke rendement. De heffing is dus niet direct over de ongerealiseerde winst, maar deze winst vormt wel een onderdeel van de berekeningsgrondslag voor het werkelijke rendement waarover u belasting betaalt.

Rekenvoorbeeld: Invloed van ongerealiseerde winst op box 3 (2026)

Stel, u heeft in 2026 een beleggingsportefeuille met een beginwaarde van €150.000. Gedurende het jaar stijgt de waarde van deze portefeuille met €15.000. U verkoopt echter geen beleggingen, dus deze winst is ongerealiseerd. Daarnaast ontvangt u €2.000 aan dividend en heeft u €500 aan gemaakte kosten.

Over dit berekende werkelijke rendement van €16.500 betaalt u vervolgens belasting in box 3. Het precieze percentage van de belasting over dit rendement wordt jaarlijks vastgesteld en kan variëren. Het is dus niet zo dat u een vast percentage over de ongerealiseerde winst betaalt, maar dat deze winst bijdraagt aan de grondslag van de box 3-heffing.

Een veelvoorkomende misvatting is dat ongerealiseerde winsten in box 3 altijd volledig buiten beschouwing blijven. Tot het Hoge Raad arrest van 29 november 2024 was het inderdaad zo dat de box 3-heffing gebaseerd was op een forfaitair rendement, waarbij ongerealiseerde winsten geen directe rol speelden. Echter, met de overgang naar een heffing op basis van het werkelijke rendement, zoals vastgesteld door de Hoge Raad, worden ongerealiseerde waardestijgingen en -dalingen wel degelijk meegenomen in de berekening van dit rendement. Dit betekent dat de belastingdruk in box 3 directer gekoppeld is aan de daadwerkelijke prestaties van uw vermogen, inclusief de schommelingen in waarde die nog niet verzilverd zijn.

De basis voor deze aanpak ligt in het arrest van de Hoge Raad van 29 november 2024. Dit arrest heeft geleid tot een herziening van de box 3-heffing, waarbij het werkelijke rendement als uitgangspunt dient. De Belastingdienst implementeert deze wijzigingen, die per 2026 volledig van kracht zijn. De precieze uitwerking van de wetgeving volgt de lijn van dit arrest en zorgt ervoor dat de belastingheffing over vermogen in box 3 eerlijker aansluit bij de werkelijke opbrengsten, inclusief ongerealiseerde waardeveranderingen. Voor meer informatie over de actuele ontwikkelingen kunt u hier meer lezen over box 3 belasting.