Beleggen in een zeepbel

Beleggen in een zeepbel betekent investeren in een markt die overgewaardeerd is en dreigt te barsten. Dit kan leiden tot aanzienlijke verliezen als de markt corrigeert. In dit artikel leest u hoe u een zeepbel herkent, welke risico's er zijn en hoe u defensief kunt beleggen om uw vermogen te beschermen.

Wat is een beleggingszeepbel?

Een beleggingszeepbel is een situatie waarin de marktprijs van een belegging ver boven de werkelijke, fundamentele waarde ligt. Dit betekent dat een aandeel overgewaardeerd is. Speculatieve luchtbellen ontstaan door onrealistische winstverwachtingen die losstaan van de fundamentele waarden. In zo'n markt zijn veel kortetermijnbeleggers en speculanten actief. Zij worden gedreven door kuddegedrag en overdreven optimisme. Meer informatie over een zeepbel in aandelen vindt u hier.

Een zeepbel kan een aandeel, bedrijf, sector of zelfs de hele economie betreffen. Soms ontstaat een zeepbel wanneer een sector of aandeel relatief nieuw is. Het kenmerk is dat er nu geen rendement is, maar wel een belofte voor de toekomst. Beleggingszeepbellen eindigen meestal in een snelle ineenstorting van de prijs, een krach. Dit is economisch inefficiënt en sociaal destructief.

Hoe herken je een zeepbel op de beurs?

Een zeepbel op de beurs herkent u aan specifieke kenmerken. Volgens Fisher Investments Nederland ontstaan zeepbellen op aandelenmarkten wanneer koersen te hard stijgen en losraken van de werkelijkheid. Onrealistisch hoge waarderingen, uitbundig optimisme en kuddegedrag zijn belangrijke signalen. Ook beursintroducties van lage kwaliteit kunnen wijzen op een zeepbel.

Snelle koersstijgingen

Snelle koersstijgingen zijn een duidelijk signaal van een beleggingszeepbel. Tijdens bubbels van de laatste 50 jaar lieten geselecteerde activa een waardestijging zien van meer dan 300 procent van laagste tot hoogste stand. Deze snelle en scherpe koersstijgingen kunnen leiden tot hebzucht bij beleggers, zoals gezien in marktbewegingen tussen 2020 en 2023. Investering hypes kenmerken zich door deze snelle prijsstijgingen, vaak gevolgd door even snelle prijsdalingen. Snelle prijsstijgingen tijdens een bull run zijn snel en aanzienlijk, maar kunnen ook leiden tot plotselinge prijsdalingen en hoge volatiliteit. Dit risico op hoge volatiliteit geldt vooral voor top gainers met scherpe koersstijgingen. Vooral aandelen van bedrijven met snelle ontwikkelingen, zoals grote technologiebedrijven, zijn onderhevig aan flinke prijsveranderingen.

Hoge waarderingen

Hoge waarderingen zijn een belangrijk signaal van een mogelijke zeepbel. Historisch gezien leiden hoge waarderingen van aandelen vaak tot lagere rendementen of zelfs koersdalingen. Het betalen van hoge waarderingen kan gevaarlijk zijn, met een risico op waardedaling, vooral als de winstgroei ongunstig is door recessieverwachtingen. Hoge waarderingen op financiële markten verlagen de kans op hoge toekomstige rendementen. Winstgevendheid van bedrijven met hoge waardering kan niet altijd zeer hoge waarderingen rechtvaardigen; zulke waarderingen vereisen uitstekende winstgroei. Toch kunnen hoge aandelenwaarderingen gerechtvaardigd zijn door een hoge prijs-kwaliteitverhouding of hoge bedrijfswinstmarges. Ook kunnen waarderingen van aandelen gerechtvaardigd zijn bij huidige waarderingsniveaus, vooral als groeiverwachtingen voor technologiebedrijven hoog zijn.

Overdreven optimisme

Overdreven optimisme is een gedragsbias bij beleggers die leidt tot onrealistische verwachtingen over toekomstige winstkansen. Dit optimisme zorgt ervoor dat beleggers hun toekomstige rendement overschatten en zich onoverwinnelijk wanen. Ze onderschatten financiële risico's en houden vaak een te hoog aandelenpercentage in hun portefeuille aan. Vooral na lange periodes van stijgende koersen worden deze verwachtingen en het aandelengewicht te hoog. Experts waarschuwden eind 2024 en in 2025 al voor dit overdreven optimisme in de markt. IMF-econoom Tobias Adrian merkte op dat beleggers te veel optimisme inprijzen. Een gezonde dosis realisme is dan op zijn plaats.

Wat zijn de risico’s van beleggen in een zeepbel?

Beleggen in een zeepbel brengt grote risico's met zich mee. U kunt aanzienlijke verliezen lijden door plotselinge koersdalingen, en uw geld kan vast komen te zitten. Ook kunnen gedragsfouten van beleggers de situatie verergeren.

Koersdalingen

Koersdalingen zijn een normaal onderdeel van beleggen in aandelen. U ziet ze bijna elk jaar, soms zelfs meerdere keren, en ze kunnen kort of lang duren. Soms duiken koersen ineens omlaag met meerdere procenten, zoals voor 12 november 2023 gebeurde. Gemiddeld gebeuren dalingen van meer dan 5 procent op één dag elke 20 maanden. Fors dalende koersen, zoals tijdens een beurscrisis, komen gemiddeld eens per 10 jaar voor. Stijgende rentes kunnen koersdalingen veroorzaken. Deze dalingen maken deel uit van het lange termijn beleggingsspel en zijn soms welkom, omdat ze het totaalrendement kunnen verhogen en een goed koopmoment vormen voor beleggers. Toch kunnen koersdalingen tijdens een beurscrash paniek en verkoop veroorzaken.

Liquiditeitsrisico

Liquiditeitsrisico betekent dat u een belegging niet snel of tegen de gewenste prijs kunt verkopen. Dit is het risico dat een belegging tijdelijk onverhandelbaar is. U kunt deze dan alleen tegen een significant lagere prijs dan de intrinsieke waarde omzetten in contanten. Dit risico ontstaat bij onvoldoende vraag naar een beleggingsproduct, wat leidt tot beperkte verhandelbaarheid. U bent dan gedwongen uw aandeel te verkopen tegen een lagere prijs dan u wenst. Dit resulteert in waardeverlies. Vooral aandelen van kleine, slecht presterende bedrijven lopen dit risico. Beleggingen in beursgenoteerde aandelen en zeer liquide staatsobligaties hebben doorgaans een beperkt liquiditeitsrisico.

Gedragsfouten van beleggers

Beleggers maken vaak gedragsfouten, zeker tijdens een zeepbelmarkt. Een veelvoorkomende fout is overmoed in eigen beleggingsvaardigheden, wat leidt tot onvoldoende discipline en significante verliezen. Ook kuddegedrag is een valkuil, waarbij beleggers 'hoog kopen en laag verkopen'. Veel particuliere beleggers maken ongepaste koop- en verkoopmomenten, zoals paniekverkopen bij korte prijsdalingen, wat het rendement vermindert. Deze herhalende beleggingsfouten, waaronder het te vroeg verkopen van winnaars en vasthouden aan verliezers (het dispositionseffect), staan bekend als 'The Behaviour Gap'.

Wat kun je doen als je denkt dat de markt oververhit is?

Als u denkt dat de markt oververhit is, kunt u uw beleggingsstrategie aanpassen om risico's te beperken. Dit betekent dat u uw beleggingen kunt spreiden, extra cash kunt aanhouden en periodiek kunt blijven beleggen.

Spreiden over sectoren en regio’s

Spreiden over sectoren en regio’s betekent dat u uw investeringen verdeelt over verschillende bedrijven, activaklassen, sectoren en geografische gebieden. Dit verkleint uw beleggingsrisico en beperkt het risico op verlies. Vooral in een oververhitte markt is dit belangrijk. Zo bent u beter voorbereid op onverwachte veranderingen. Ook vermindert u de blootstelling aan een sector-specifieke neergang. Het helpt bij effectief risicomanagement en omgaan met marktvolatiliteit. Een belegger die spreidt over sectoren vermindert bovendien het concentratierisico. Dit voorkomt een te groot negatief effect van een neergang in één sector op uw totale portefeuille.

Cash aanhouden

Cash aanhouden, hoewel vaak als veilig en vertrouwd ervaren omdat het een laag risico heeft, wordt gekarakteriseerd als slecht voor vermogen opbouwen. Dit kan leiden tot gemiste rendementen en verlies van koopkracht, vooral in de periode tussen 2021 en juni 2025 met lage rente en hoge inflatie. Toch is het nuttig om een cashbuffer op te bouwen voor rekeningen en noodsituaties, zoals een particulier met een effectenrekening doet voor onverwachte uitgaven. In extreem onzekere tijden is het aanhouden van contant spaargeld zelfs een goed idee. Beleggers houden ook een cashpositie aan om later kansen te benutten voor extra beleggingen.

Periodiek beleggen

Periodiek beleggen betekent dat u een vast bedrag op vaste momenten inlegt, ongeacht de marktbewegingen. Deze strategie, ook wel dollar-cost averaging genoemd, spreidt uw aankoopmomenten tegen wisselende koersen. Zo vermindert u het markttimingrisico, de impact van marktschommelingen en het instapmomentrisico. Het is een betere beleggingsvorm dan proberen de toppen en dalen van de markt te timen. Waarom zou u dan nog gokken op het perfecte moment? Door regelmatig te investeren, profiteert u van koersschommelingen en bouwt u systematisch vermogen op voor de lange termijn, onafhankelijk van de marktomstandigheden.

Hoe beleg je defensief tijdens een mogelijke zeepbel?

Defensief beleggen tijdens een mogelijke zeepbel betekent vooral risico's vermijden en uw kapitaal beschermen. Het doel is minimaal verlies te lijden en gestaag rendement op te bouwen, zelfs als de markt neerwaarts gaat. Dit doet u door uw beleggingen te spreiden en te kiezen voor veiligere activa met lagere volatiliteit.

Kwaliteitsbedrijven kiezen

Kwaliteitsbedrijven zijn vaak robuuster in volatiele markten. Dit helpt bij beleggen in een zeepbel. Kies daarom voor bedrijven met sterke balansen en bewezen bedrijfsmodellen. Ze zijn minder kwetsbaar als de markt oververhit raakt. Voor gedetailleerde analyses van individuele bedrijven raadpleegt u hun financiële rapporten.

ETF’s gebruiken

ETF's (Exchange Traded Funds) zijn een slimme en kosteneffectieve manier om te beleggen, geschikt voor zowel beginnende als ervaren beleggers. U kunt hiermee snel en gemakkelijk een goed gespreide beleggingsportefeuille opbouwen en zo risico's diversificeren over verschillende markten. Met één transactie volgt u een hele index, zonder individuele aandelen te hoeven kopen. Dit geeft u zelf controle over uw beleggingen en biedt brede blootstelling aan diverse activa zonder hoge beheerskosten. ETF's worden gebruikt voor eenvoudige, kostenefficiënte en brede spreiding. Ze zijn geschikt voor zowel passief als actief beleggen.

Risico’s afbouwen met een plan

Risico’s afbouwen met een plan begint met het identificeren van uw risicotolerantie en handelsdoelen. U moet risico's definiëren en afdekken als onderdeel van een privé financieel plan. Regelmatige evaluaties van uw risicoprofiel garanderen dat uw plan zich aanpast aan veranderingen in uw leven. Een belegger die risico wil verminderen, moet strategische planning en continu beheer toepassen. Denk aan automatische herbalancering of risico-afbouw, vooral als uw pensioenleeftijd nadert. Dit zorgt voor optimale risicobeheersing door de tijd en helpt uw portfolio regelmatig te herzien en aan te passen.

Is het slim om te verkopen bij een vermoedelijke zeepbel?

Of het slim is om te verkopen bij een vermoedelijke zeepbel, hangt af van uw persoonlijke situatie en risicobereidheid. Er is geen algemeen antwoord, want elke belegger heeft andere doelen en een eigen financiële planning. Een expert kan u helpen uw strategie te bepalen, of raadpleeg de richtlijnen van een organisatie zoals het Nibud voor algemeen advies. Beleggen in een zeepbel brengt altijd risico's met zich mee, ongeacht uw beslissing.

Kun je een zeepbel voorspellen?

Nee, een beleggingszeepbel is niet exact te voorspellen. Hoewel er signalen zijn van oververhitting, zoals snelle koersstijgingen en hoge waarderingen, is het moment van barsten onzeker. U kunt wel uw beleggingsstrategie aanpassen als u denkt dat de markt oververhit is. Voor algemeen advies over beleggen in een zeepbel kunt u de richtlijnen van het Nibud raadplegen.

Welke sectoren lopen het meeste risico?

Sectoren die fors zijn opgelopen, kunnen wijzen op een risico op bubbelvorming. Vooral de IT-, technologie- en Consumer Staples-sectoren brengen bovengemiddelde risico's met zich mee door hoge waarderingen en onzekerheid, met kans op plotselinge dalingen. Ook de vastgoedsector, bouwsector, industrie en staalindustrie hebben verhoogde risico's, onder andere door toegenomen concurrentie en financieringsmoeilijkheden. Hoogrendement sectoren zoals de auto-industrie, detailhandel en consumentengoederen zijn het meest risicovol bij escalerende handelsoorlogen. Daarnaast worden energie, nutsbedrijven, materialen en kapitaalgoederen geclassificeerd als hoogrisicosectoren, vaak door fysieke klimaatrisico's. Investeringen in opkomende en gespecialiseerde markten brengen hogere risico's met zich mee door beperkte informatie en lage liquiditeit. Zorgbedrijven laten de sterkste toename zien in credit management risico.

Hoe voorkom je dat angst je beleggingskeuzes bepaalt?

Om te voorkomen dat angst uw beleggingskeuzes bepaalt, houdt u vast aan een vaste investeringsstrategie. Emoties zoals angst en hebzucht kunnen leiden tot impulsieve en ongunstige beslissingen voor uw portfolio. Angst is een gevaarlijke emotie die rationeel handelen belemmert en uw besluitvorming negatief beïnvloedt. Een systematisch beleggingsplan helpt de angst voor verkeerde timing te elimineren. Peter Bernstein benadrukte al dat beleggers hun angst onder controle moeten houden. Voorkom dat angst leidt tot irrationele beleggingsbeslissingen. U moet emotionele vooroordelen vermijden om rationeel te beleggen.