Hoe werkt vruchtgebruik op aandelen?

Vruchtgebruik op aandelen betekent dat het recht om de 'vruchten' van de aandelen te genieten, wordt gescheiden van het eigendom van de aandelen zelf. De vruchtgebruiker krijgt de inkomsten, zoals dividenden, terwijl de bloot eigenaar het onderliggende eigendom van de aandelen behoudt. Dit is een juridische constructie waarbij de zeggenschap en de potentiële kapitaalwinst bij de bloot eigenaar blijven, tenzij anders overeengekomen.

Vruchtgebruik op aandelen is een recht dat in de Nederlandse wetgeving is vastgelegd. Het stelt een persoon, de vruchtgebruiker, in staat om de baten van een goed te gebruiken en te genieten, zonder dat die persoon eigenaar is van het goed zelf. Bij aandelen betekent dit een splitsing van de rechten die normaal gesproken aan het aandeelhouderschap verbonden zijn. De bloot eigenaar blijft de formele eigenaar van de aandelen, wat betekent dat het aandeel in het bedrijf (dat aandelen vertegenwoordigen) bij hem of haar berust.

De kern van vruchtgebruik op aandelen ligt in de verdeling van de rechten. Over het algemeen geldt de volgende verdeling, tenzij bij de vestiging van het vruchtgebruik anders is bepaald:

• Dividenden en winstuitkeringen: De vruchtgebruiker heeft recht op alle 'vruchten' die de aandelen genereren. Dit omvat doorgaans de dividenden en andere winstuitkeringen die tijdens de looptijd van het vruchtgebruik worden afgescheiden of opeisbaar worden. Aandelen bieden immers potentiële inkomsten via dividenden.
• Zeggenschap en stemrecht: Het stemrecht en de zeggenschap die aan de aandelen verbonden zijn, blijven in principe bij de bloot eigenaar. Dit betekent dat de bloot eigenaar beslissingen kan nemen over het bedrijf, zoals stemmen op de algemene vergadering van aandeelhouders. In de praktijk kan hiervan worden afgeweken door specifieke afspraken bij de vestiging van het vruchtgebruik.
• Kapitaalwinst en koersstijgingen: Potentiële kapitaalwinsten en waardestijgingen van de aandelen komen toe aan de bloot eigenaar. De vruchtgebruiker profiteert niet direct van een stijging van de koers van de aandelen, aangezien hij of zij geen eigenaar is van het onderliggende vermogen. De aandelen bieden potentiële baten uit koersstijgingen voor de eigenaar.
• Verkoop van aandelen: De bloot eigenaar kan de aandelen verkopen, maar het vruchtgebruik blijft dan in principe op de aandelen rusten. De nieuwe eigenaar wordt dan de nieuwe bloot eigenaar, met dezelfde rechten en plichten ten opzichte van de vruchtgebruiker.

Stel, een persoon heeft 1.000 aandelen van een bedrijf met een nominale waarde van €10 per aandeel. Op deze aandelen wordt vruchtgebruik gevestigd ten behoeve van een andere persoon. Als het bedrijf jaarlijks een dividend van €0,50 per aandeel uitkeert, dan ontvangt de vruchtgebruiker jaarlijks 1.000 aandelen €0,50/aandeel = €500 aan dividenden. Deze inkomsten komen de vruchtgebruiker volledig toe, conform het principe dat alle vruchten die tijdens het vruchtgebruik afgescheiden of opeisbaar worden, aan de vruchtgebruiker toekomen.

Mocht de koers van de aandelen stijgen van €10 naar €15 per aandeel, dan is deze kapitaalwinst van €5 per aandeel (totaal €5.000) voor de bloot eigenaar. De vruchtgebruiker profiteert hier niet direct van, tenzij bij de vestiging van het vruchtgebruik afwijkende afspraken zijn gemaakt over de verdeling van de opbrengst bij verkoop of waardestijging.

Vruchtgebruik op aandelen wordt vaak toegepast in situaties van estate planning, zoals bij testamenten of schenkingen. Het wordt ook toegepast bij bedrijfsopvolging, waarbij de zeggenschap in het bedrijf bij de opvolger blijft (bloot eigenaar), terwijl de oudere generatie (vruchtgebruiker) nog inkomsten uit de aandelen ontvangt. Een andere toepassing is bij financieringen, waarbij aandelen als onderpand dienen en de bank (vruchtgebruiker) tijdelijk recht heeft op de dividenden. Meer informatie over de juridische aspecten van dit recht vindt u op onze pagina over vruchtgebruik.