Wat is het voorkeursrecht bij het kopen van aandelen?
Wat is het voorkeursrecht bij het kopen van aandelen?
Het voorkeursrecht bij het kopen van aandelen is het recht van bestaande aandeelhouders om met voorrang nieuwe aandelen te kopen die door een bedrijf worden uitgegeven. Dit recht stelt hen in staat hun relatieve eigendomsbelang in de onderneming te behouden en verwatering van hun aandelenpakket te voorkomen. Het voorkeursrecht geldt naar rato van het aantal aandelen dat zij reeds bezitten.
Het voorkeursrecht, ook wel claimrecht genoemd (Fact 1), is een cruciaal mechanisme in de wereld van aandelenuitgifte. Wanneer een onderneming besluit nieuwe aandelen uit te geven, bijvoorbeeld om kapitaal aan te trekken voor groei of investeringen, krijgen de huidige aandeelhouders de eerste mogelijkheid om deze nieuwe aandelen te kopen (Fact 1, 3, 4). Dit recht is vooral van belang voor aandeelhouders in een besloten vennootschap (BV), waar het expliciet is vastgelegd (Fact 2).
Het primaire doel van het voorkeursrecht is het voorkomen van verwatering van het aandelenbezit (Fact 2). Verwatering treedt op wanneer een bedrijf nieuwe aandelen uitgeeft en de bestaande aandeelhouders geen gelegenheid krijgen om hun deel te kopen. Hierdoor daalt hun procentuele eigendomsbelang en daarmee vaak ook hun zeggenschap en aandeel in de winst. Door het voorkeursrecht kunnen aandeelhouders hun relatieve positie in de onderneming handhaven. Een aandeel vertegenwoordigt immers een klein stukje eigendom van een bedrijf (Fact 7, 8).
Hoe werkt het voorkeursrecht in de praktijk?
Wanneer een bedrijf nieuwe aandelen uitgeeft, ontvangen bestaande aandeelhouders een aanbod om deze te kopen naar rato van hun huidige aandelenpakket (Fact 2). Dit betekent dat als je bijvoorbeeld 10% van de aandelen van een bedrijf bezit, je het recht krijgt om 10% van de nieuw uit te geven aandelen te kopen. Dit gebeurt vaak door middel van zogenaamde 'claims' of 'inschrijvingsrechten' die tijdelijk verhandelbaar kunnen zijn.
Rekenvoorbeeld: Behoud van percentage
Stel, bedrijf X heeft 1.000.000 aandelen uitstaan. Jij bezit 100.000 aandelen, wat neerkomt op een belang van 10%. Het bedrijf besluit 200.000 nieuwe aandelen uit te geven. Zonder voorkeursrecht zou je belang dalen naar 100.000 van de 1.200.000 aandelen, oftewel ongeveer 8,33%. Dankzij het voorkeursrecht krijg je de mogelijkheid om naar rato van je huidige bezit nieuwe aandelen te kopen:
- Totaal aantal bestaande aandelen: 1.000.000
- Jouw huidige aandelenbezit: 100.000 (10%)
- Nieuw uit te geven aandelen: 200.000
- Aantal nieuwe aandelen dat jij mag kopen (10% van 200.000): 20.000
- Jouw nieuwe totale aandelenbezit: 100.000 + 20.000 = 120.000
- Totaal aantal aandelen na uitgifte: 1.000.000 + 200.000 = 1.200.000
- Jouw belang na uitoefening voorkeursrecht: 120.000 / 1.200.000 = 10%
Door je voorkeursrecht uit te oefenen, behoud je jouw oorspronkelijke belang van 10% in het bedrijf.
Het uitoefenen van het voorkeursrecht vereist wel dat de aandeelhouder over voldoende financiële middelen beschikt om de nieuwe aandelen aan te kopen (Fact 2). Als een aandeelhouder het voorkeursrecht niet uitoefent, zal zijn of haar belang in de onderneming alsnog verwateren. Aandelen kopen, of het nu gaat om nieuwe uitgiftes of bestaande aandelen, verloopt doorgaans via een effectenmakelaar of broker (Fact 11, 12).
Een veelvoorkomende misvatting is dat het voorkeursrecht van toepassing is op elke aankoop van aandelen op de beurs. In werkelijkheid heeft het voorkeursrecht alleen betrekking op de uitgifte van nieuwe aandelen door de onderneming zelf (Fact 1, 4). Het gaat hierbij dus niet om het kopen van bestaande aandelen van andere beleggers op de secundaire markt, waar de prijs wordt bepaald door vraag en aanbod en de aankoop via een broker verloopt (Fact 11, 12).